Θέμα: Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος – Αίτια, συνέπειες και επιδράσεις στη σύγχρονη ιστορία
Διάρκεια
2 διδακτικές ώρες (90 λεπτά)
1. Στόχοι του μαθήματος
Με το τέλος του μαθήματος οι εκπαιδευόμενοι θα μπορούν:
- να αναγνωρίζουν τα βασικά αίτια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου,
- να περιγράφουν τα βασικά γεγονότα του πολέμου,
- να κατανοούν τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές συνέπειες,
- να συνδέουν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με σύγχρονα ιστορικά γεγονότα,
- να συζητούν κριτικά για τις επιδράσεις του πολέμου στον σημερινό κόσμο.
2. Εισαγωγή – Αφόρμηση (10 λεπτά)
Προβάλλουμε μία εικόνα από χαρακώματα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ή ένα σύντομο βίντεο.
Ερωτήσεις προς συζήτηση:
- Τι συναισθήματα προκαλεί η εικόνα;
- Γιατί οι λαοί οδηγούνται σε πολέμους;
- Ποιες μπορεί να είναι οι συνέπειες ενός παγκόσμιου πολέμου;
- Τι παρατηρείτε στην εικόνα;
- Πώς πιστεύετε ότι ένιωθαν οι στρατιώτες;
- Τι δυσκολίες αντιμετώπιζαν;
- Γιατί οι άνθρωποι φτάνουν σε πόλεμο;
- Υπάρχουν σήμερα πόλεμοι με παρόμοιες συνέπειες;
3. Κείμενο προς ανάγνωση
Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος
Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ξέσπασε το 1914 και διήρκεσε έως το 1918. Ήταν η πρώτη μεγάλη παγκόσμια σύγκρουση του 20ού αιώνα και συμμετείχαν σε αυτήν πολλές χώρες της Ευρώπης αλλά και άλλων ηπείρων. Οι δύο βασικές παρατάξεις ήταν οι Δυνάμεις της Αντάντ (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία και αργότερα οι Ηνωμένες Πολιτείες) και οι Κεντρικές Δυνάμεις (Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Οθωμανική Αυτοκρατορία και Βουλγαρία).
Τα αίτια του πολέμου ήταν πολλά και σύνθετα. Οι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις ανταγωνίζονταν για αποικίες, οικονομική ισχύ και στρατιωτική υπεροχή. Ο εθνικισμός και ο μιλιταρισμός ενίσχυαν τις εντάσεις ανάμεσα στα κράτη. Παράλληλα, η δημιουργία συμμαχιών χώρισε την Ευρώπη σε αντίπαλα στρατόπεδα.
Η αφορμή για την έναρξη του πολέμου ήταν η δολοφονία του διαδόχου της Αυστροουγγαρίας, αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου, στο Σαράγεβο στις 28 Ιουνίου 1914. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, οι συμμαχίες ενεργοποιήθηκαν και η Ευρώπη βυθίστηκε στον πόλεμο.
Ο πόλεμος χαρακτηρίστηκε από τη χρήση νέων και καταστροφικών όπλων, όπως τα πολυβόλα, τα χημικά αέρια και τα τανκς. Εκατομμύρια στρατιώτες πολέμησαν στα χαρακώματα κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες. Οι απώλειες ήταν τεράστιες τόσο για τους στρατιώτες όσο και για τους αμάχους.
Μετά το τέλος του πολέμου, το 1918, η Ευρώπη είχε αλλάξει δραματικά. Αυτοκρατορίες κατέρρευσαν, όπως η Αυστροουγγρική και η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Δημιουργήθηκαν νέα κράτη και άλλαξαν τα σύνορα πολλών χωρών.
Οι συνέπειες του πολέμου ήταν πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές. Πολλές χώρες αντιμετώπισαν φτώχεια, ανεργία και κοινωνική αναταραχή. Η Συνθήκη των Βερσαλλιών επέβαλε σκληρούς όρους στη Γερμανία, γεγονός που δημιούργησε δυσαρέσκεια και συνέβαλε αργότερα στην άνοδο του ναζισμού και στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος επηρέασε βαθιά τη σύγχρονη ιστορία. Άλλαξε τον τρόπο διεξαγωγής των πολέμων, επηρέασε την πολιτική κατάσταση στην Ευρώπη και οδήγησε στη δημιουργία διεθνών οργανισμών, όπως η Κοινωνία των Εθνών. Επιπλέον, άφησε πίσω του σημαντικά μαθήματα για την αξία της ειρήνης και της συνεργασίας μεταξύ των λαών.
4. Βασικά σημεία διδασκαλίας (20 λεπτά)
Αίτια του πολέμου
- Εθνικισμός
- Ιμπεριαλισμός
- Ανταγωνισμός μεγάλων δυνάμεων
- Στρατιωτικοί εξοπλισμοί
- Συμμαχίες κρατών
- Δολοφονία Φραγκίσκου Φερδινάνδου
Συνέπειες
- Εκατομμύρια νεκροί και τραυματίες
- Οικονομική καταστροφή
- Κατάρρευση αυτοκρατοριών
- Αλλαγή συνόρων
- Δημιουργία νέων κρατών
- Άνοδος ολοκληρωτικών καθεστώτων
- Προετοιμασία του εδάφους για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Επιδράσεις στη σύγχρονη ιστορία
- Νέες μορφές πολέμου
- Ανάπτυξη τεχνολογίας και πολεμικής βιομηχανίας
- Ενίσχυση διεθνών οργανισμών
- Συζητήσεις για ανθρώπινα δικαιώματα και ειρήνη
- Διαμόρφωση του σύγχρονου ευρωπαϊκού χάρτη
5. Δραστηριότητες (25 λεπτά)
Δραστηριότητα 1 – Ομαδική συζήτηση
Οι εκπαιδευόμενοι χωρίζονται σε ομάδες και συζητούν:
«Θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος;»
Κάθε ομάδα παρουσιάζει τα επιχειρήματά της.
Δραστηριότητα 2 – Χρονική γραμμή
Οι εκπαιδευόμενοι τοποθετούν σε χρονολογική σειρά τα εξής γεγονότα:
- Δολοφονία Φραγκίσκου Φερδινάνδου
- Έναρξη πολέμου
- Είσοδος ΗΠΑ στον πόλεμο
- Ανακωχή του 1918
- Συνθήκη Βερσαλλιών
Δραστηριότητα 3 – Σύνδεση με το σήμερα
Ερώτηση προς συζήτηση:
«Ποιες συνέπειες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου πιστεύετε ότι επηρεάζουν ακόμη τον κόσμο σήμερα;»
6. Αξιολόγηση (10 λεπτά)
Σύντομες ερωτήσεις
- Ποια ήταν η αφορμή για την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου;
- Ποιες ήταν οι δύο μεγάλες παρατάξεις;
- Αναφέρετε δύο συνέπειες του πολέμου.
- Πώς επηρέασε ο πόλεμος τη σύγχρονη ιστορία;
Δημιουργική εργασία
Γράψτε ένα σύντομο κείμενο:
«Τι διδάσκει σήμερα η ιστορία του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου;»
7. Προτεινόμενο εποπτικό υλικό
- Χάρτης της Ευρώπης πριν και μετά τον πόλεμο
- Φωτογραφίες χαρακωμάτων
- Ιστορικά ντοκιμαντέρ
- Χρονική γραμμή γεγονότων
8. Πηγές
- US Holocaust Memorial Museum – «Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος» https://encyclopedia.ushmm.org/content/el/article/world-war-i
- Photodentro – «Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος» https://photodentro.edu.gr/cultural/r/8526/7849
- Σαν Σήμερα – «Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος» https://www.sansimera.gr/articles/802
- iEllada – «Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος» https://www.iellada.gr/istoria/o-pagkosmios-polemos
9. Επέκταση – Προαιρετική εργασία για το σπίτι
Οι εκπαιδευόμενοι μπορούν να αναζητήσουν:
- φωτογραφίες και αφίσες της εποχής,
- μαρτυρίες στρατιωτών,
- τραγούδια ή ποιήματα του πολέμου,
- πληροφορίες για τη συμμετοχή της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Την εποχή του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου η Ελλάδα ζούσε μία από τις πιο ταραγμένες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της. Παρότι ο πόλεμος ξεκίνησε το 1914, η χώρα διχάστηκε σχετικά με το αν έπρεπε να συμμετάσχει και με ποια πλευρά. Η περίοδος αυτή ονομάστηκε Εθνικός Διχασμός.
Τι συνέβαινε στην Ελλάδα
1. Ο Εθνικός Διχασμός
Η μεγάλη σύγκρουση ήταν ανάμεσα:
- στον πρωθυπουργό Ελευθέριος Βενιζέλος, που ήθελε η Ελλάδα να μπει στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία),
- και στον βασιλιά Κωνσταντίνος Α΄, που υποστήριζε την ουδετερότητα και είχε φιλογερμανική στάση.
Η διαφωνία αυτή δίχασε τον ελληνικό λαό σε:
- βενιζελικούς
- αντιβενιζελικούς / βασιλικούς. (goethe.de)
2. Η Ελλάδα χωρίστηκε ουσιαστικά στα δύο
Το 1916 ο Βενιζέλος δημιούργησε στη Θεσσαλονίκη την Κυβέρνηση της Εθνικής Άμυνας, ενώ στην Αθήνα παρέμενε η βασιλική κυβέρνηση.
Έτσι υπήρχαν σχεδόν:
- δύο κυβερνήσεις,
- δύο στρατοί,
- δύο πολιτικές παρατάξεις. (Ελληνική Γλώσσα)
3. Οι Σύμμαχοι επενέβησαν στην Ελλάδα
Οι δυνάμεις της Αντάντ αποβίβασαν στρατεύματα στη Θεσσαλονίκη και επέβαλαν αποκλεισμό στην Ελλάδα για να πιέσουν τον βασιλιά.
Υπήρξαν:
- συγκρούσεις στην Αθήνα,
- πολιτική αστάθεια,
- οικονομικά προβλήματα,
- πείνα και ανασφάλεια. (goethe.de)
4. Η είσοδος της Ελλάδας στον πόλεμο
Το 1917 ο βασιλιάς εγκατέλειψε τη χώρα και η Ελλάδα μπήκε επίσημα στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ.
Ο ελληνικός στρατός πολέμησε κυρίως στο Μακεδονικό Μέτωπο και συμμετείχε σε σημαντικές μάχες, όπως:
- η Μάχη του Σκρα (1918). (gianipinteia.fandom.com)
Συνέπειες για την Ελλάδα
Ο πόλεμος άφησε:
- πολιτικό μίσος και διχασμό,
- οικονομική εξάντληση,
- κοινωνικές εντάσεις,
- αστάθεια που επηρέασε και τα επόμενα χρόνια.
Πολλοί ιστορικοί θεωρούν ότι ο Εθνικός Διχασμός επηρέασε αργότερα:
- τη Μικρασιατική Εκστρατεία,
- τη Μικρασιατική Καταστροφή,
- ακόμη και μεταγενέστερες πολιτικές συγκρούσεις στην Ελλάδα. (apothesis.eap.gr)
Μικρό κείμενο που μπορείς να διαβάσεις στην τάξη
Την περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου η Ελλάδα δεν αντιμετώπιζε μόνο τον κίνδυνο του πολέμου αλλά και έναν βαθύ εσωτερικό διχασμό. Ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος πίστευε ότι η Ελλάδα έπρεπε να συμμαχήσει με την Αντάντ, ενώ ο βασιλιάς Κωνσταντίνος ήθελε ουδετερότητα. Η διαφωνία αυτή χώρισε τον ελληνικό λαό σε δύο αντίπαλες παρατάξεις. Το 1916 δημιουργήθηκαν δύο κυβερνήσεις, μία στην Αθήνα και μία στη Θεσσαλονίκη. Τελικά η Ελλάδα μπήκε στον πόλεμο το 1917 στο πλευρό των Συμμάχων. Ο Εθνικός Διχασμός όμως άφησε βαθιά τραύματα στην ελληνική κοινωνία για πολλά χρόνια.
«Πιστεύετε ότι ένας εσωτερικός διχασμός μπορεί να επηρεάσει το μέλλον μιας χώρας περισσότερο ακόμη και από έναν πόλεμο;»